اسم، صفت و قید در اسپرانتو
اسم: -o
هر اسم به -o ختم می‌شود: domo (خانه)، libro (کتاب)، amiko (دوست). با این پایانه تقریباً همیشه می‌دانید با اسم روبه‌رو هستید.
جمع: -j، که «ی» خوانده می‌شود: domoj (خانه‌ها)، libroj (کتاب‌ها).
مفعول: -n. نشانهٔ مفعولی -n
جمع و مفعول با هم: همیشه به ترتیب -jn: librojn.
صفت: -a
هر صفت به -a ختم می‌شود: bona (خوب)، granda (بزرگ)، verda (سبز). صفت معمولاً پیش از اسم می‌آید، ولی پس از آن هم درست است: bela floro یا floro bela.
صفت با اسم هماهنگ می‌شود
برخلاف فارسی، صفت هم -j و -n اسمش را می‌گیرد:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
bela floro | گلی زیبا |
belaj floroj | گل‌های زیبا |
Mi vidas belan floron. | گلی زیبا می‌بینم. |
Mi vidas belajn florojn. | گل‌های زیبا می‌بینم. |
La floroj estas belaj. | گل‌ها زیبایند. |
صفت پس از esti (بودن) -n نمی‌گیرد، چون مفعول نیست. ولی اگر فاعل جمع باشد، -j می‌گیرد.
قید: -e
قید از ریشه با -e ساخته می‌شود: bone (خوب، به‌خوبی)، rapide (تند)، malrapide (آهسته).
از اسم: hejme (در خانه)، matene (صبح، صبح‌ها)، vespere (شب‌ها، سرِ شب)، printempe (در بهار).
بی‌فاعل: وقتی جمله فاعلِ اسمی ندارد، قید می‌آید، نه صفت: Estas varme. یعنی «گرم است». ولی La teo estas varma. یعنی «چای گرم است».
قیدهای بنیادی: چند قید -e ندارند: nun (اکنون)، tre (خیلی)، ankaŭ (هم)، hodiaŭ (امروز)، jam (دیگر، تاکنون)، ankoraŭ (هنوز).
عوض کردن نقش با عوض کردن پایانه
از هر ریشه با عوض کردن پایانه، واژهٔ تازه‌ای می‌سازید:
واژه | معنی |
|---|---|
parolo | سخن |
paroli | حرف زدن |
parola | شفاهی |
parole | شفاهاً، به‌صورت شفاهی |
varmo | گرما |
varma | گرم |
varme | به‌گرمی |
مقایسه
ساخت | نمونه | معنی |
|---|---|---|
pli … ol | pli granda ol | بزرگ‌تر از |
malpli … ol | malpli granda ol | کوچک‌تر از (کمتر بزرگ) |
la plej … | la plej granda | بزرگ‌ترین |
la plej … el | la plej alta el ĉiuj | بلندترینِ همه |
tiel … kiel | tiel granda kiel | به بزرگیِ |
Teherano estas pli granda ol Ŝirazo. یعنی «تهران بزرگ‌تر از شیراز است».
Ŝi kuras plej rapide. یعنی «او از همه تندتر می‌دود».