درس 1 از 42
§۱ · الفبا: ۲۸ حرف، هر حرف یک صدا
این یک پیش‌نمایش رایگان است. برای دسترسی به همهٔ درس‌ها و ثبت پیشرفت خود، ثبت‌نام کنید. ثبت‌نام رایگان
اسپرانتو درست همان‌طور نوشته می‌شود که خوانده می‌شود: هر یک از ۲۸ حرف الفبای آن فقط یک صدا دارد، همیشه همان صدا، و هیچ حرفی بی‌صدا نمی‌ماند. در این نخستین درس با الفبای زامنهوف، نام حرف‌ها و شش حرف نشانه‌داری آشنا می‌شوید که اسپرانتو را در نگاه اول کمی عجیب نشان می‌دهند.
متن
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Aa, Bb, Cc, Ĉĉ, Dd, Ee, Ff, Gg, Ĝĝ, Hh, Ĥĥ, Ii, Jj, Ĵĵ, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Ŝŝ, Tt, Uu, Ŭŭ, Vv, Zz. | ۲۸ حرف الفبای اسپرانتو، به شکل بزرگ و کوچک. |
Nomoj de la literoj: a, bo, co, ĉo, do, e, fo, go, ĝo, ho, ĥo, i, jo, ĵo, ko, lo, mo, no, o, po, ro, so, ŝo, to, u, ŭo, vo, zo. | نام حرف‌ها: a، bo، co، ĉo … (مصوت‌ها را با صدای خودشان می‌نامند و صامت‌ها را با افزودن -o). |
دستور زبان
هر حرف، یک صدا. املای اسپرانتو کاملاً قاعده‌مند است. هر حرف همیشه صدای ثابتی دارد، همهٔ حرف‌ها خوانده می‌شوند و هیچ‌وقت دو حرف با هم صدای تازه‌ای نمی‌سازند. قاعدهٔ ۹ از ۱۶ قاعدهٔ زامنهوف همین را در یک جمله می‌گوید: «هر واژه همان‌گونه خوانده می‌شود که نوشته شده است.» تفاوت مهمی با خط فارسی هم هست: در اسپرانتو همهٔ مصوت‌ها نوشته می‌شوند و هیچ زیر و زبر پنهانی در کار نیست؛ پس هر واژه‌ای را که ببینید، بی‌درنگ می‌توانید بخوانید و هر واژه‌ای را که بشنوید، درست می‌نویسید.
دو اصطلاح که به آن‌ها نیاز دارید:
اصطلاح | معنی |
|---|---|
مصوت | صدایی است که می‌توان آن را کشید و با آن آواز خواند (a، e، i، o، u) |
صامت | صدایی است که با بستن یا تنگ کردن راه هوا ساخته می‌شود (مثل b، k، s). |
پنج مصوت. کوتاه و یکدست‌اند و در میانهٔ تلفظ به صدای دیگری نمی‌لغزند:
حرف | تلفظ | مثال |
|---|---|---|
a | مثل «آ» در «آب»، ولی کوتاه‌تر | la |
e | مثل «اِ» در «اِسم» | de |
i | مثل «ای» در «ایران» | literoj |
o | مثل «اُ» در «اُردک» | nomoj |
u | مثل «او» در «دوست» | u |
صامت‌هایی که درست مثل فارسی‌اند:
حرف | فارسی | حرف | فارسی | حرف | فارسی |
|---|---|---|---|---|---|
b | ب | d | د | f | ف |
k | ک | l | ل | m | م |
n | ن | p | پ | s | س |
t | ت | v | و (مثل «و» در «وطن») | z | ز |
و سه نکتهٔ کوچک:
حرف | تلفظ |
|---|---|
g | همیشه «گ» است، حتی پیش از e و i. |
h | همیشه «ه» است و همیشه شنیده می‌شود، حتی وسط و آخر واژه. |
r | «ر»ِ غلتان است، با لرزش نوک زبان؛ کمی محکم‌تر از «ر»ِ معمولی فارسی. |
دو صامتی که باید حواستان به آن‌ها باشد:
حرف | تلفظ | مثال |
|---|---|---|
c | «تس»، مثل «تس» در «پیتزا»؛ هرگز «ک» یا «س» نیست | co را «تسُ» بخوانید. |
j | «ی»، مثل «ی» در «یار»؛ هرگز «ج» نیست | jo = «یُ»، nomoj = «نُمُی». |
شش حرف نشانه‌دار. پنج حرف «کلاه» دارند: ĉ، ĝ، ĥ، ĵ، ŝ؛ و یک حرف «کاسه»ای کوچک: ŭ. خبر خوب برای فارسی‌زبان‌ها: همهٔ این صداها در فارسی هست.
حرف | تلفظ | مثال |
|---|---|---|
ĉ | چ | ĉo = «چُ» |
ĝ | ج | ĝo = «جُ» |
ĥ | خ | ĥo = «خُ» |
ĵ | ژ | ĵo = «ژُ» |
ŝ | ش | ŝo = «شُ» |
ŭ | «و»ی کوتاه، که فقط پس از یک مصوت می‌آید و با آن یک هجا می‌سازد؛ مثل «و» در «نوروز». | aŭ تقریباً «آو» است با «و»ی کوتاه، و eŭ یعنی «اِ» و «و»ی کوتاه در یک ضرب. |
در الفبا هر حرف نشانه‌دار درست پس از همتای بی‌نشانه‌اش می‌آید:
c | g | h | j | s | u |
|---|---|---|---|---|---|
ĉ | ĝ | ĥ | ĵ | ŝ | ŭ |
حرف‌های q، w، x و y در اسپرانتو وجود ندارند.
نام حرف‌ها. مصوت‌ها را با صدای خودشان می‌نامند: a، e، i، o، u. نام هر صامت با افزودن -o ساخته می‌شود: b می‌شود bo، c می‌شود co («تسُ»)، ĉ می‌شود ĉo («چُ») و j می‌شود jo («یُ»). پس برای هجی کردن patro (پدر) می‌گویید: po – a – to – ro – o.
flowchart LR
B["b"] -- "+ o" --> B1["bo — بُ"]
C["c"] -- "+ o" --> C1["co — تسُ"]
C2["ĉ"] -- "+ o" --> C3["ĉo — چُ"]
J["j"] -- "+ o" --> J1["jo — یُ"]اگر حرف نشانه‌دار در دسترس نبود. زامنهوف در «فوندامنتو» جایگزینی پذیرفت: پس از حرف یک h بنویسید – ch، gh، hh، jh، sh – و به‌جای ŭ یک u ساده. دقت کنید که در این روش ch یعنی ĉ («چ»)، نه ĥ. امروز تقریباً هر دستگاهی حرف‌های اصلی را می‌نویسد و این دوره همیشه از خود آن‌ها استفاده می‌کند.
واژه‌های تازه
واژه | معنی |
|---|---|
alfabeto | الفبا |
litero | حرف (الفبا) |
literoj | حرف‌ها |
nomo | نام، اسم |
nomoj | نام‌ها |
de | «از»؛ این‌جا مثل کسرهٔ اضافه: nomoj de la literoj = نام‌های حرف‌ها |
la | حرف تعریف معین (چیزی مثل «آن»؛ فارسی معادل دقیقی برایش ندارد) |
-j | پایانهٔ جمع (nomoj، literoj)؛ در §۷ بیشتر درباره‌اش می‌خوانید |
a, e, i, o, u | نام پنج مصوت |
bo, co, ĉo, do … | نام صامت‌ها: صامت + o |
نکته‌ها
این هفته روزی یک بار الفبا را با نام حرف‌ها بلند بخوانید؛ کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد.
اشتباه‌های رایج فارسی‌زبان‌ها: خواندن c به‌صورت «س» یا «ک»، خواندن j به‌صورت «ج» (که صدای ĝ است!)، و گذاشتن «اِ» پیش از دو صامتِ آغاز واژه، مثل st یا sp؛ این آخری را در §۲ و §۳ تمرین می‌کنیم.
تایپ: در بیشتر گوشی‌ها کافی است c، g، h، j، s یا u را نگه دارید تا حرف نشانه‌دار ظاهر شود؛ در رایانه، از تنظیمات سیستم یک صفحه‌کلید اسپرانتو اضافه کنید.
فلش‌کارت‌ها
1 / 15پرسش
c
اول پاسخ را در ذهنتان بگویید، بعد کارت را برگردانید.