هم‌بسته‌ها: جدول ۴۵ واژهٔ اسپرانتو
اسپرانتو ۴۵ واژهٔ پرسشی، اشاره‌ای و نامعین دارد که از کنار هم گذاشتن ۵ آغاز و ۹ پایان ساخته می‌شوند. این واژه‌ها را «هم‌بسته» یا «واژه‌های جدولی» (tabelvortoj) می‌نامند. اگر منطق جدول را بفهمید، به‌جای ۴۵ واژه فقط ۱۴ جزء را حفظ می‌کنید.
۵ آغاز
آغاز | معنی |
|---|---|
ki- | پرسش: چه؟ کدام؟ (و «که» در جملهٔ موصولی) |
ti- | اشاره: آن |
i- | نامعین: یک…ی، …ی |
ĉi- | همه، هر |
neni- | هیچ |
۹ پایان
پایان | معنی |
|---|---|
-u | کس؛ یکی از چند تا |
-o | چیز |
-a | نوع، چگونگی |
-es | مالِ کس |
-e | جا |
-am | زمان |
-el | روش |
-al | علت |
-om | مقدار |
همهٔ ۴۵ واژه
-u: کس، کدام
واژه | معنی |
|---|---|
kiu | چه کسی؟ کدام؟ |
tiu | آن (کس)، آن یکی |
iu | کسی، یکی |
ĉiu | هر کس، هر |
neniu | هیچ‌کس، هیچ |
-o: چیز
واژه | معنی |
|---|---|
kio | چه چیزی؟ |
tio | آن (چیز) |
io | چیزی |
ĉio | همه‌چیز |
nenio | هیچ‌چیز |
-a: نوع
واژه | معنی |
|---|---|
kia | چه جور؟ |
tia | آن‌جور، چنان |
ia | یک‌جور، نوعی |
ĉia | هر جور |
nenia | هیچ جور |
-es: مالکیت
واژه | معنی |
|---|---|
kies | مالِ چه کسی؟ |
ties | مالِ آن کس |
ies | مالِ کسی |
ĉies | مالِ همه |
nenies | مالِ هیچ‌کس |
-e: جا
واژه | معنی |
|---|---|
kie | کجا؟ |
tie | آنجا |
ie | جایی |
ĉie | همه‌جا |
nenie | هیچ‌جا |
-am: زمان
واژه | معنی |
|---|---|
kiam | کی؟ چه وقت؟ |
tiam | آن وقت |
iam | زمانی، روزی |
ĉiam | همیشه |
neniam | هرگز |
-el: روش
واژه | معنی |
|---|---|
kiel | چطور؟ |
tiel | آن‌طور، چنین |
iel | یک‌جوری |
ĉiel | به هر روش |
neniel | به هیچ وجه |
-al: علت
واژه | معنی |
|---|---|
kial | چرا؟ |
tial | برای همین |
ial | به دلیلی |
ĉial | به هر دلیل |
nenial | بی هیچ دلیل |
-om: مقدار
واژه | معنی |
|---|---|
kiom | چقدر؟ چند؟ |
tiom | آن‌قدر |
iom | کمی، مقداری |
ĉiom | همه‌اش |
neniom | هیچ مقدار |
نکته‌ها
-j و -n: واژه‌های -u و -a جمع می‌شوند و همهٔ -u، -o و -a می‌توانند -n بگیرند: kiuj (چه کسانی)، Kion vi volas? (چه می‌خواهید؟)، Mi vidis neniun (هیچ‌کس را ندیدم).
جهت: واژه‌های -e برای جهت -n می‌گیرند: Kien vi iras? (کجا می‌روید؟)، tien (به آنجا).
kiu یا kio؟ kiu برای آدم‌ها و برای انتخاب از میان چند چیز است: Kiu libro? (کدام کتاب؟). kio برای چیزی است که هنوز نمی‌دانیم چیست: Kio estas tio? (آن چیست؟).
«این» و «اینجا»: واژهٔ جداگانهٔ ĉi نزدیکی را نشان می‌دهد: ĉi tiu یا tiu ĉi (این)، ĉi tie (اینجا)، ĉi tio (این چیز). این ĉi با آغازِ ĉi- در ĉiu و ĉio (همه، هر) فرق دارد.
«هر … که»: با ajn: kiu ajn (هر کس که باشد)، kio ajn (هر چه)، kie ajn (هر جا).
موصول: واژه‌های ki- کارِ «که»ی فارسی را هم می‌کنند: La viro, kiu venis… (مردی که آمد…)، Mi scias, kion vi volas. (می‌دانم چه می‌خواهی.)، Kiam mi estis juna… (وقتی جوان بودم…).
بی ne: واژه‌های neni- خودشان منفی‌اند: Neniu venis (هیچ‌کس نیامد)، Mi neniam fumas (هرگز سیگار نمی‌کشم). ساختن جمله