ساختن جمله در اسپرانتو: پرسش، منفی و ترتیب واژه‌ها
ترتیب واژه‌ها
ترتیب معمول فاعل، فعل، مفعول است، برخلاف فارسی که فعل را آخر می‌گذارد:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Sara legas libron. | سارا کتاب می‌خواند. |
چون مفعول -n دارد، ترتیب‌های دیگر هم درست‌اند و فقط تأکید را عوض می‌کنند: Libron Sara legas. نشانهٔ مفعولی -n
پرسش بله و نه: ĉu
ĉu درست مثل «آیا» در آغاز جمله می‌آید. ترتیب واژه‌ها عوض نمی‌شود:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Ĉu vi estas laca? | آیا خسته‌اید؟ |
Jes, mi estas laca. | بله، خسته‌ام. |
Ne, mi ne estas laca. | نه، خسته نیستم. |
Ĉu vi trinkas teon aŭ kafon? | چای می‌نوشید یا قهوه؟ |
Vi estas el Irano, ĉu ne? | اهل ایران هستید، مگر نه؟ |
ĉu در پرسش غیرمستقیم هم می‌آید: Mi ne scias, ĉu li venos. یعنی «نمی‌دانم می‌آید یا نه».
واژه‌های پرسشی
پرسش‌های دیگر با واژه‌های ki- ساخته می‌شوند: kiu (چه کسی، کدام)، kio (چه چیزی)، kie (کجا)، kiam (کی)، kial (چرا)، kiel (چطور)، kiom (چقدر). هم‌بسته‌ها
Kie vi loĝas? یعنی «کجا زندگی می‌کنید؟».
Kial vi lernas Esperanton? یعنی «چرا اسپرانتو یاد می‌گیرید؟».
منفی: ne
ne پیش از واژه‌ای می‌آید که منفی می‌شود. بیشتر وقت‌ها آن واژه فعل است:
Mi ne komprenas. یعنی «نمی‌فهمم».
Ne mi faris tion. یعنی «این کار را من نکردم» (کس دیگری کرد).
منفیِ دوگانه نداریم
اگر جمله واژهٔ منفی دیگری مثل neniu، nenio یا neniam دارد، ne نمی‌آید. فارسی اینجا هر دو را می‌آورد:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Neniu venis. | هیچ‌کس نیامد. |
Mi vidis nenion. | هیچ‌چیز ندیدم. |
Mi neniam fumas. | هرگز سیگار نمی‌کشم. |
حرف‌های ربط
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
kaj | و |
sed | اما |
aŭ | یا |
nek … nek | نه … نه |
ĉar | چون |
se | اگر |
ke | که |
kvankam | اگرچه |
do | پس |
kiam | وقتی که |
Mi restas hejme, ĉar pluvas. یعنی «در خانه می‌مانم، چون باران می‌بارد».
Mi scias, ke vi estas preta. یعنی «می‌دانم که آماده‌اید».
پیش از ke، ĉar، se و kiu معمولاً ویرگول می‌آید.
جمله‌های بی‌فاعل
برای هوا و حالت‌های کلی، فاعل لازم نیست:
Pluvas. یعنی «باران می‌بارد».
Neĝas. یعنی «برف می‌بارد».
Estas malvarme. یعنی «سرد است».
jen: «این هم…»
jen چیزی را نشان می‌دهد: Jen mia domo. یعنی «این هم خانهٔ من».