زامنهوف، پدیدآورندهٔ اسپرانتو
لودویک لازار زامنهوف (Ludwik Lejzer Zamenhof) در ۱۵ دسامبر ۱۸۵۹ در شهر بیالیستوک به دنیا آمد. این شهر آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود و امروز در لهستان است. او در ۱۴ آوریل ۱۹۱۷ در ورشو درگذشت.
شهری با چند زبان
در بیالیستوکِ کودکیِ زامنهوف یهودیانِ ییدیش‌زبان، لهستانی‌ها، کارمندان روس و گروه‌های کوچک‌تری از بلاروس‌ها و آلمانی‌ها کنار هم زندگی می‌کردند. هر گروه زبان خودش را داشت و بدگمانی میان گروه‌ها زیاد بود. زامنهوف بعدها نوشت که همین تجربه او را به فکر زبانی مشترک و بی‌طرف انداخت؛ زبانی که مال هیچ گروهی نباشد و همه بتوانند برابر با آن حرف بزنند.
از طرح نوجوانی تا «کتاب نخست»
۱۸۷۸: زامنهوفِ جوان نخستین طرح زبانش را با نام Lingwe uniwersala تمام کرد.
۱۸۷۹ تا ۱۸۸۵: در مسکو و ورشو پزشکی خواند و سپس چشم‌پزشک شد.
۱۸۸۷: پس از دو سال تلاش برای یافتن هزینهٔ چاپ، با کمک پدرِ کلارا زیلبرنیک، همسر آینده‌اش، کتاب کوچکی به روسی در ورشو منتشر کرد. این کتاب را امروز Unua Libro («کتاب نخست») می‌نامند. او آن را با نام مستعار Doktoro Esperanto («دکتر امیدوار») امضا کرد و همین نام، نام زبان شد. در همان سال با کلارا ازدواج کرد.
زامنهوف زبانش را دارایی همگان می‌دانست، نه ملک شخصی خودش. او خواست که زبان با کاربرد مردم رشد کند.
ترجمه، کنگره و «بنیاد»
زامنهوف خودش بزرگ‌ترین مترجم نخستین سال‌های اسپرانتو بود. ترجمهٔ «هملت» شکسپیر (۱۸۹۴) از کارهای مهم اوست؛ می‌خواست نشان دهد که این زبان تازه از پس ادبیات جدی هم برمی‌آید.
در ۱۹۰۵ کتاب «بنیاد اسپرانتو» (Fundamento de Esperanto) را منتشر کرد. این کتاب دستور زبان، تمرین‌ها (Ekzercaro) و واژه‌نامهٔ پایه را در بر دارد. در همان سال در نخستین کنگرهٔ جهانی اسپرانتو در بولونی‌سورمِر فرانسه، ۶۸۸ نفر از ۲۰ ملیت گرد آمدند. در آنجا «بنیاد» پایهٔ ثابت و تغییرناپذیر زبان شناخته شد. دورهٔ «اسپرانتو از سرچشمه» شما را با همین تمرین‌های زامنهوف آشنا می‌کند.
سال‌های پایانی
زامنهوف تا پایان عمر چشم‌پزشکی در محله‌ای فقیرنشین در ورشو ماند و با درآمدی اندک زندگی کرد. او دوازده بار نامزد جایزهٔ صلح نوبل شد. در جنگ جهانی اول، که زبان‌ها و ملت‌ها را رو در روی هم گذاشته بود، بیمار شد و در ۱۹۱۷ درگذشت. هر سه فرزندش، آدام، زوفیا و لیدیا، در جنگ جهانی دوم به دست نازی‌ها کشته شدند.
یاد زامنهوف امروز
روز زامنهوف (Zamenhof-tago): اسپرانتیست‌ها هر سال ۱۵ دسامبر، سالروز تولد او، را جشن می‌گیرند. این روز را «روز کتاب اسپرانتو» هم می‌نامند.
خیابان‌ها و بناها: در شهرهای بسیاری خیابانی به نام او هست.
یک سیارک: سیارک ۱۴۶۲ (Zamenhof) به نام او نام‌گذاری شده است.