اسپرانتو در ایران
ایران از نخستین دهه‌های اسپرانتو با این زبان پیوند داشته است. در اسپرانتو ایران را Irano، صفت «ایرانی» را irana، آدم ایرانی را iranano و زبان فارسی را la persa lingvo یا به‌اختصار la persa می‌نامند.
پیشنهاد ایران در جامعهٔ ملل
پس از جنگ جهانی اول، چند کشور در جامعهٔ ملل پیشنهاد کردند که اسپرانتو در روابط بین‌المللی و آموزش به کار رود و ایران از پیشنهاددهندگان اصلی بود. ده نماینده موافق بودند و تنها نمایندهٔ فرانسه، گابریل آنوتو، مخالفت کرد. چون تصمیم‌ها باید به اتفاق آرا گرفته می‌شد، همین مخالفت جلوی به‌رسمیت‌شناختن اسپرانتو را گرفت. با این حال، این پیشنهاد از مهم‌ترین تلاش‌های رسمی برای به‌رسمیت‌شناختن اسپرانتو در تاریخ است. تاریخچهٔ اسپرانتو
از دههٔ ۱۳۵۰ تا امروز
دههٔ ۱۳۵۰: بنا بر گزارش‌ها، در حدود سال ۱۹۷۵ چند هزار نفر در تهران اسپرانتو می‌آموختند.
انجمن اسپرانتوی ایران (IREA): در ۱۹۹۶ بر پایهٔ «سازمان جوانان اسپرانتیست ایران» بنیاد گذاشته شد و انجمن ملیِ عضو انجمن جهانی اسپرانتو (UEA) در ایران است.
کنگرهٔ ملی: اسپرانتیست‌های ایران از میانهٔ دههٔ ۱۳۹۰ کنگرهٔ ملی برگزار می‌کنند. دومین کنگرهٔ اسپرانتوی ایران در ۲۰۱۵ در تهران بود.
نشریهٔ «پیام سبزاندیشان»
فصلنامهٔ فرهنگی Irana Esperantisto با نام فارسی «پیام سبزاندیشان» در تهران منتشر و در جهان پخش می‌شود. دورهٔ نخست آن از ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸ بود و دورهٔ دوم از بهار ۲۰۱۲ ادامه دارد. هر شماره تقریباً نیمی اسپرانتو و نیمی فارسی است و از پاییز ۲۰۲۰ مقاله‌هایی به عربی و کردی هم دارد.
احمدرضا ممدوحی و کتاب‌های فارسی
احمدرضا ممدوحی (زادهٔ ۱۹۶۰) در ۱۹۷۶ اسپرانتو آموخت و از دههٔ ۱۹۸۰ در ترویج آن کوشیده است. او نخستین نمایندهٔ ارشد انجمن جهانی اسپرانتو در ایران بود و نایب‌رئیس انجمن اسپرانتوی ایران است. از کارهای او:
«آسان‌ترین زبان دنیا» (۲۰۰۵)، کتاب گام‌به‌گام آموزش اسپرانتو به فارسی. دورهٔ آموزش گام‌به‌گام اسپرانتو در ستاره سبز بر پایهٔ همین کتاب است.
«پدیدهٔ اسپرانتو» (۲۰۰۷)، ترجمهٔ فارسی کتاب La fenomeno Esperanto نوشتهٔ ویلیام اولد.
«آموزش زبان بین‌المللی اسپرانتو، دورهٔ مقدماتی». دورهٔ اسپرانتو، زبان منطق بر پایهٔ ویرایش تازهٔ این کتاب ساخته شده است.
ادبیات فارسی به اسپرانتو
رباعیات خیام: گاستون وارینگین، زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس فرانسوی، رباعیات خیام را مستقیم از فارسی به شعر اسپرانتو برگرداند (Poemoj de Omar Kajam). یکی از چاپ‌های آن در ۱۹۹۴ منتشر شده است.
گلچین ادبیات فارسی: کتاب Antologia skizo de la persa literaturo نوشتهٔ سعید بلوچی (۲۰۲۱، مسکو) نمونه‌هایی از نثر ۳۳ نویسنده و شعر ۲۴ شاعر فارسی‌زبان را با توضیح به اسپرانتو آورده است.
واژه‌های فارسی در اسپرانتو
بسیاری از واژه‌های اسپرانتو از زبان‌های اروپایی آمده‌اند، ولی برخی از همان واژه‌ها خودشان ریشهٔ فارسی دارند: bazaro (بازار)، karavano (کاروان)، paradizo (بهشت، از «پردیس») و ŝako (شطرنج، از «شاه»). فهرست کامل واژه‌های فارسی‌تبار
چند واژهٔ مفید
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Irano | ایران |
irana | ایرانی |
persa | فارسی |
Teherano | تهران |
iranano | ایرانی (اهل ایران) |
Mi estas iranano. | من ایرانی هستم. |
Mi parolas la persan. | من فارسی حرف می‌زنم. |