اعداد، ساعت و تاریخ در اسپرانتو
سیستم اعداد اسپرانتو کاملاً قاعده‌مند است. با سیزده واژه هر عددی تا یک میلیون را می‌سازید.
اعداد پایه
عدد | اسپرانتو |
|---|---|
۰ | nul |
۱ | unu |
۲ | du |
۳ | tri |
۴ | kvar |
۵ | kvin |
۶ | ses |
۷ | sep |
۸ | ok |
۹ | naŭ |
۱۰ | dek |
۱۰۰ | cent |
۱۰۰۰ | mil |
ساختن عددهای بزرگ‌تر
ده‌ها و صدها با چسباندن ساخته می‌شوند: dudek (۲۰ = ۲ × ۱۰)، tridek (۳۰)، ducent (۲۰۰)، kvincent (۵۰۰).
عددهای دیگر کنار هم و جدا نوشته می‌شوند، از بزرگ به کوچک: dek unu (۱۱)، dudek kvin (۲۵)، cent unu (۱۰۱).
برخلاف فارسی میان آن‌ها «و» نمی‌آید: «بیست و پنج» می‌شود dudek kvin.
عدد | اسپرانتو |
|---|---|
۱۲ | dek du |
۴۷ | kvardek sep |
۹۹ | naŭdek naŭ |
۳۶۵ | tricent sesdek kvin |
۱۸۸۷ | mil okcent okdek sep |
۱۴۰۵ | mil kvarcent kvin |
۲۰۲۶ | du mil dudek ses |
میلیون و میلیارد اسم‌اند: miliono و miliardo. پس «سه میلیون نفر» می‌شود tri milionoj da homoj.
ترتیبی، کسر و چندبرابر
عددها با پایانه‌ها و پسوندهای همیشگی اسپرانتو کار می‌کنند:
ساخت | نمونه | معنی |
|---|---|---|
-a (صفت) | unua، dua، tria | یکم، دوم، سوم |
-e (قید) | unue، due | اولاً، دوم اینکه |
-on- (کسر) | duono، triono، kvarono | نصف، یک‌سوم، ربع |
-obl- (چندبرابر) | duobla، trioble | دوبرابر، سه‌برابر |
-op- (گروهی) | duope، triopo | دوبه‌دو، گروه سه‌نفره |
واژهٔ po یعنی «هر کدام»: Ili ricevis po du pomoj. یعنی «هر کدام دو سیب گرفتند».
ساعت
اسپرانتو | معنی |
|---|---|
Kioma horo estas? | ساعت چند است؟ |
Estas la tria. | ساعت سه است. |
Estas la tria kaj duono. | ساعت سه و نیم است. |
Estas la kvara kaj kvarono. | ساعت چهار و ربع است. |
Estas kvarono antaŭ la naŭa. | یک ربع به نه است. |
Ni renkontiĝos je la sepa. | ساعت هفت همدیگر را می‌بینیم. |
ساعت با عدد ترتیبی گفته می‌شود: la tria یعنی «سومین (ساعت)». برای «در ساعتِ…» حرف اضافهٔ je می‌آید.
تاریخ
اسپرانتو | معنی |
|---|---|
Hodiaŭ estas la 21-a de oktobro. | امروز ۲۱ اکتبر است. |
Mi naskiĝis la 15-an de majo. | در ۱۵ مه به دنیا آمدم. |
Esperanto aperis en 1887. | اسپرانتو در ۱۸۸۷ پدید آمد. |
روزِ ماه هم عدد ترتیبی است و با رقم به شکل 21-a نوشته می‌شود. وقتی تاریخ زمانِ کاری را نشان می‌دهد («در فلان روز»)، -n می‌گیرد: la 15-an de majo. نشانهٔ مفعولی -n
سن و قیمت
اسپرانتو | معنی |
|---|---|
Kiom da jaroj vi havas? | چند سالتان است؟ |
Mi havas tridek jarojn. | سی سال دارم. |
Mi estas tridekjara. | سی‌ساله‌ام. |
Kiom ĝi kostas? | قیمتش چند است؟ |
Ĝi kostas dek eŭrojn. | ده یورو است. |