-ig- و -iĝ-: «کردن» و «شدن» در اسپرانتو
هر فعل اسپرانتو یا متعدی است، یعنی مفعول می‌گیرد، یا لازم. دو پسوند -ig- و -iĝ- این را عوض می‌کنند. فارسی‌زبان‌ها کارشان را خوب می‌فهمند، چون فارسی هم «کردن» و «شدن» دارد.
-ig-: کردن، باعث شدن، وادار کردن
-iĝ-: شدن، به حالتی درآمدن
از صفت
صفت | با -ig- | با -iĝ- |
|---|---|---|
pura: پاک | purigi: پاک کردن | puriĝi: پاک شدن |
varma: گرم | varmigi: گرم کردن | varmiĝi: گرم شدن |
ruĝa: سرخ | ruĝigi: سرخ کردن | ruĝiĝi: سرخ شدن |
granda: بزرگ | grandigi: بزرگ کردن | grandiĝi: بزرگ شدن |
pli bona: بهتر | plibonigi: بهتر کردن | pliboniĝi: بهتر شدن |
از فعل متعدی: -iĝ-
فعل متعدی با -iĝ- لازم می‌شود. فاعلِ جملهٔ تازه همان چیزی است که کار رویش انجام می‌شود:
متعدی | لازم |
|---|---|
komenci: شروع کردن | komenciĝi: شروع شدن |
fini: تمام کردن | finiĝi: تمام شدن |
movi: حرکت دادن | moviĝi: حرکت کردن |
ŝanĝi: عوض کردن | ŝanĝiĝi: عوض شدن |
malfermi: باز کردن | malfermiĝi: باز شدن |
trovi: پیدا کردن | troviĝi: پیدا شدن، بودن |
Mi komencas la lecionon. یعنی «درس را شروع می‌کنم».
La leciono komenciĝas. یعنی «درس شروع می‌شود».
از فعل لازم: -ig-
فعل لازم با -ig- متعدی می‌شود:
لازم | متعدی |
|---|---|
morti: مردن | mortigi: کشتن |
veni: آمدن | venigi: فراخواندن، خبر کردن |
droni: غرق شدن | dronigi: غرق کردن |
boli: جوشیدن | boligi: جوشاندن |
dormi: خوابیدن | dormigi: خواباندن |
فارسی هم گاهی همین کار را با «ـاندن» می‌کند: جوشیدن و جوشاندن، خوابیدن و خواباندن.
یک ریشه، سه معنی: sidi
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
sidi | نشسته بودن |
sidiĝi | نشستن (از ایستاده به نشسته) |
sidigi | نشاندن |
Mi sidas sur seĝo. یعنی «روی صندلی نشسته‌ام».
Bonvolu sidiĝi! یعنی «لطفاً بنشینید!».
Ŝi sidigis la infanon. یعنی «بچه را نشاند».
-ig- و -iĝ- به‌تنهایی
این پسوندها خودشان هم فعل می‌شوند: igi (وادار کردن، کردن) و iĝi (شدن). Li iĝis instruisto. یعنی «او معلم شد».
اشتباه‌های رایج
نادرست | درست | معنی |
|---|---|---|
La leciono komencas. | La leciono komenciĝas. | درس شروع می‌شود. |
La pordo malfermas. | La pordo malfermiĝas. | در باز می‌شود. |
Li veniĝis. | Li estis venigita. | او را فراخواندند. |
شکل‌هایی مثل veniĝi، ĉesiĝi و mortiĝi در برخی کتاب‌ها دیده می‌شوند، ولی معیار نیستند. برای مجهولِ این فعل‌ها از esti و صفت فعلی استفاده کنید: esti venigita، esti mortigita. صفت‌های فعلی