نکته‌های دشوار اسپرانتو برای فارسی‌زبان‌ها
اسپرانتو برای فارسی‌زبان‌ها آسان است، ولی چند جای آن با عادت‌های فارسی جور درنمی‌آید. اگر از اول حواستان به این‌ها باشد، بسیاری از اشتباه‌های رایج را نمی‌کنید.
تلفظ
۱. تکیه را روی هجای ماقبل آخر بگذارید
در فارسی تکیهٔ اسم و صفت معمولاً روی هجای آخر است، پس فارسی‌زبان‌ها ناخودآگاه amiko را با تکیه بر ko می‌گویند. در اسپرانتو تکیه همیشه روی هجای یکی‌مانده‌به‌آخر است: a-MI-ko. با افزودن پسوند یا پایانه، تکیه جابه‌جا می‌شود: a-MI-ko، ولی a-mi-KI-no (دوستِ مؤنث).
۲. پیش از خوشهٔ همخوان «اِ» نگذارید
فارسی واژه را با دو همخوان شروع نمی‌کند، برای همین فارسی‌زبان‌ها stelo را «اِستلو» و skribi را «اِسکریبی» می‌گویند. در اسپرانتو مصوتِ اضافه نیاورید: STE-lo، SKRI-bi، PLU-mo. آهسته شروع کنید و s را کمی بکشید: «سْتلو».
۳. c، j و g را با انگلیسی اشتباه نگیرید
c همیشه «تس» است: celo «تسِلو».
j همیشه «ی» است: jes «یِس». صدای «ج» با ĝ نوشته می‌شود.
g همیشه «گ» است، حتی پیش از e و i: genuo «گِنوئو» (زانو).
۴. a را «آ» بخوانید، نه «اَ»
a در اسپرانتو به «آ» نزدیک است. kato (گربه) را «کاتو» بخوانید، نه «کَتو». کوتاهی و بلندی مصوت در اسپرانتو معنا را عوض نمی‌کند.
۵. ŭ و v را از هم جدا کنید
v همان «و»ی فارسی است (لب‌ودندانی). ŭ نیم‌مصوتِ کوتاهی است مثل «و» در «نو». aŭto با avo (پدربزرگ) فرق دارد.
دستور زبان
۶. li یا ŝi؟
فارسی برای مرد و زن یک ضمیر دارد: «او». اسپرانتو میان li (او، مرد)، ŝi (او، زن) و ĝi (آن) فرق می‌گذارد. فارسی‌زبان‌ها در گفت‌وگو زیاد li و ŝi را جابه‌جا می‌کنند. ضمیرها
۷. حرف تعریف la
فارسی حرف تعریف ندارد، پس نمی‌دانیم کی la بگذاریم. قاعدهٔ ساده: وقتی گوینده و شنونده می‌دانند منظور کدام است، la بیاورید. جالب اینکه «را»ی فارسی هم گاهی همین کار را می‌کند:
Mi vidis hundon. یعنی «سگی دیدم».
Mi vidis la hundon. یعنی «سگ را دیدم».
۸. -n فقط «را» نیست
«را» بیشتر با مفعولِ معین می‌آید، ولی -n در اسپرانتو با هر مفعولی می‌آید، معین یا نامعین. صفتِ مفعول هم -n می‌گیرد:
Mi legas libron. یعنی «کتاب می‌خوانم».
Mi legas belan libron. یعنی «کتابی زیبا می‌خوانم».
-n جهت حرکت و زمان را هم نشان می‌دهد. نشانهٔ مفعولی -n
۹. صفت با اسم هماهنگ می‌شود
در فارسی صفت جمع نمی‌شود: «گل‌های زیبا». در اسپرانتو صفت هم -j و -n می‌گیرد: belaj floroj، belajn florojn. اسم، صفت و قید
۱۰. فعل در وسط جمله
فارسی فعل را آخر جمله می‌گذارد: «من کتاب را می‌خوانم». اسپرانتو معمولاً فاعل، فعل و بعد مفعول را می‌آورد: Mi legas la libron. ولی چون -n مفعول را نشان می‌دهد، ترتیب‌های دیگر هم درست‌اند: La libron mi legas. ساختن جمله
۱۱. «با»ی ابزار و «با»ی همراهی
فارسی برای هر دو «با» می‌گوید، ولی اسپرانتو دو حرف اضافه دارد:
Mi iras kun mia amiko. یعنی «با دوستم می‌روم» (همراهی).
Mi skribas per krajono. یعنی «با مداد می‌نویسم» (ابزار).
«از» هم چند شکل دارد: de (از جایی، از کسی)، el (از درونِ چیزی) و در مقایسه ol: pli granda ol (بزرگ‌تر از). حرف‌های اضافه
۱۲. «دارم می‌روم» در اسپرانتو یک فعل است
اسپرانتو برای استمرار شکل جداگانه‌ای ندارد: mi iras هم «می‌روم» است و هم «دارم می‌روم». فعل و زمان‌ها
جاهایی که فارسی کمک می‌کند
صداها: چ، ج، خ، ژ و ش همه در فارسی هستند.
جنس دستوری: اسپرانتو مثل فارسی جنس دستوری ندارد. میز و صندلی نه مذکرند نه مؤنث.
پرسش با «آیا»: ĉu درست مثل «آیا» است. Ĉu vi venos? یعنی «آیا می‌آیی؟».
واژه‌سازی: فارسی هم با وند واژه می‌سازد. -ej- مثل «ستان» و «گاه» است و -ist- مثل «گر» و «کار».
فعل‌های کردن و شدن: -igi و -iĝi تقریباً همان «کردن» و «شدن» فارسی‌اند. -ig- و -iĝ-